Najczęstsze choroby oczu – jak je leczyć?

O najczęstszych chorobach oczu i metodach ich leczenia rozmawiamy z prof. TOMASZEM ŻARNOWSKIM, kierownikiem Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, lubelskim konsultantem wojewódzkim w dziedzinie okulistyki.

Jakie choroby najczęściej dotykają nasze oczy?

Zdecydowanie te, które są związane ze starzeniem się organizmu, czyli zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, nazywane AMD oraz jaskra i zaćma. U ludzi młodszych dominują wady wzroku: krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm, zez. Wady najczęściej uwarunkowane są genetycznie, choć czynniki środowiskowe tj. np. spędzanie wielu godzin przed ekranem komputera lub książką przyczynia się do ich pogłębienia. Spowodowane wadami wzroku pogorszenie widzenia jest jednak zwykle szybko zauważane albo przez samych pacjentów albo przez ich najbliższe otoczenie. I chory szuka pomocy u specjalisty.

Inaczej jest z chorobami narządu wzroku związanymi z wiekiem. One początkowo przebiegają bez niepokojących objawów. Chorzy nie mają świadomości, że coś im dolega. Do okulisty najczęściej trafiają wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana i spowodowała poważne pogorszenie widzenia. Albo wręcz ślepotę, jak to ma miejsce w przypadku jaskry. Jaskra to bardzo podstępna choroba, przez lata rozwija się w sposób zupełnie utajony. Szacuje się, że ponad połowa osób nią dotkniętych nie jest świadoma jej występowania. Tymczasem nieleczona jaskra może doprowadzić nawet do ślepoty.

Kontrolne badania okulistyczne pozwoliłyby wykryć jaskrę wcześnie?

Tak, jednak programy badań profilaktycznych w kierunku wykrywania jaskry nie są jeszcze u nas powszechne, poza tym nie jest możliwe objęcie nimi znacznej populacji. Sami musimy pamiętać o konieczności wykonywania kontrolnych badań wzroku.

Wszyscy? Czy są grupy szczególnego ryzyka?

Kontrolne badania w kierunku jaskry raz na rok lub dwa lata powinny wykonywać wszyscy ludzie po 50 roku życia nawet, gdy nie występują u nich żadne zaburzenia widzenia. Dotyczy to zwłaszcza osób, w rodzinach, których występuje jaskra tzn. chorowali lub chorują na nią najbliżsi, ojciec, matka.

Badania wykrywające jaskrę nie są skomplikowane ani bolesne. Obejmują ocenę dna oka, pola widzenia, pomiar ciśnienia środgałkowego. Ich wykonanie ma ogromne znaczenie, ponieważ pozwala wcześnie wykryć chorobę i rozpocząć leczenie. Jaskra jest schorzeniem przewlekłym, medycyna nie potrafi jej wyleczyć, ale przy pomocy różnych metod możemy powstrzymać tempo rozwoju choroby i w konsekwencji uchronić pacjenta przed ślepotą.

Dlaczego jaskra może doprowadzić do ślepoty?

Dlatego, że choroba doprowadza do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Jednak zwykle proces ten jest powolny. Jaskra powoduje zawężenie pola widzenia, ale ponieważ proces ten trwa latami, to ludzie przystosowują się do tego i długo nie zauważają pogorszenia widzenia. Chorzy uświadamiają sobie, że z ich wzrokiem dzieje się coś niedobrego dopiero wtedy, gdy pole widzenia jest już na tyle wąskie, że utrudnia poruszanie się lub też któregoś dnia stwierdzą zupełny brak widzenia w jednym oku. Niestety, wtedy na leczenie jest już za późno, bo zmiany chorobowe jakie zaszły są zaawansowane i nieodwracalne.

Jakimi metodami leczy się jaskrę?

Jedyna metoda leczenia jaskry polega na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Nie ma innych udowodnionych, skutecznych metod. Ciśnienie zwykle obniżamy lekami. Jednak, gdy leczenie farmakologicznie nie daje zadawalających rezultatów stosujemy metody operacyjne, które umożliwiają utworzenie dróg odpływu płynu z oka na zewnątrz. Metody operacyjne są bardziej obciążające dla chorego, ale w niektórych przypadkach wydają się bardziej skuteczne. To dość skomplikowane operacje. Wykonuje się je tylko w specjalistycznych ośrodkach, takich jak nasza klinika. Lubelski ośrodek specjalizuje się w operacyjnym leczeniu jaskry. Rocznie wykonujemy kilkaset takich operacji.

Pamiętaj:Uważa się, że na jaskrę choruje w Polsce 700 tys. osób. Jednak świadomych choroby jest tylko około 200 tysięcy ludzi. Pół miliona Polaków nie zdaje sobie sprawy, że może grozić im ślepota”.

AMD, zwyrodnienie plamki żółtej to także choroba związana z wiekiem. Czy ona również może latami rozwijać się po cichu, czy też manifestuje się objawami, które chorego wcześniej „zmuszą” do wizyty u okulisty?

AMD, czyli związane z wiekiem zwyrodnienie znajdującej się w centrum siatkówki plamki jest chorobą przewlekłą. W przeciwieństwie do jaskry rzadko powoduje całkowitą ślepotę. Choroba objawia się uciążliwym pogorszeniem widzenia. Osoba z AMD zaczyna gorzej postrzegać szczegóły, małe przedmioty, odczuwa rozmazane widzenie w jednym lub obu oczach. Dostrzega mroczki w polu widzenia. Te objawy na tyle utrudniają codzienne funkcjonowanie, że pacjenci szybciej trafiają do lekarzy. AMD jest dużym problemem w krajach rozwiniętych. Liczba chorych wzrasta wraz ze starzeniem się społeczeństwa. W Polsce, a także na Lubelszczyźnie przybywa chorych na AMD.

Medycyna potrafi im pomóc?

AMD nie jest chorobą jednorodną. Na postać suchą AMD, która jest częstsza, ale przebiega łagodnie nie ma skutecznego leczenia. Postać mokra AMD jest groźniejsza, aż u 90 proc. chorych doprowadza do ciężkiego uszkodzenia wzroku. Na szczęście rzadziej występuje i wcześnie wykryta może być leczona tzw. iniekcjami doszklistkowymi, które obecnie intensywnie się rozwijają w Polsce i na świecie. W Lublinie takie leczenie prowadzone jest w Klinice Okulistyki przy ul. Chmielnej, a z niepublicznych placówek iniekcje doszklistkowe wykonywane są w Centrum Medycznym Sanitas. Wstrzykiwana pacjentom substancja pozwala opóźnić rozwój choroby.

Najbardziej rozpowszechnioną chorobą oczu występującą u osób starszych jest zaćma…

….ma to związek ze starzeniem się organizmu i postępującym wraz z wiekiem stopniowym mętnieniem soczewek. Choroba występuje głównie u osób po 60 roku życia, a nawet starszych. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że na świecie żyje coraz więcej ludzi starszych, to zrozumiemy, dlaczego choroba tak często występuje.

Zaćma jest obecnie główną przyczyną ślepoty na świecie i w Polsce. Ale na szczęście jest to uleczalna ślepota. Potrafimy dziś skutecznie leczyć zaćmę za pomocą zabiegów chirurgicznych, które polegają na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej nową, sztuczną soczewką.
Operacja zaćmy jest w całej medycynie najbardziej efektywną operacją biorąc pod uwagę stosunek kosztów do korzyści. To oznacza, że wydając pewne, niezbyt duże fundusze, możemy z osoby niewidomej, niesamodzielnej, zdegradowanej społecznie i zawodowo uczynić osobę zdrową, samodzielną. Dlatego operacji zaćmy wykonuje się w Polsce tak dużo, oczywiście w stosunku do innych zabiegów. Nasza klinika operuje rocznie około 3,5 tysiąca chorych na zaćmę, przy czym prawie połowa pacjentów to tzw. przypadki zaćmy powikłanej. Ośrodki niepubliczne skupiają się na przypadkach prostszych.

Czy wszyscy chorzy wymagający tego leczenia mogą liczyć na zabieg w krótkim czasie?

Sytuacja w ciągu ostatnich kilku lat ulegała w Polsce zdecydowanej poprawie. Coraz więcej placówek w Polsce, także na Lubelszczyźnie, wykonuje operacje zaćmy. Ale w porównaniu do państw Europy czy nawet do naszych południowych sąsiadów wciąż nie wygląda to najlepiej. W liczbie przeprowadzonych operacji zaćmy nie osiągnęliśmy poziomu, jaki Republika Czeska miała trzynaście lat temu, w 1998 roku.

Kiedy osoba chora na zaćmę powinna przejść operację?

Poza operacją nie ma innej skutecznej metody leczenia zaćmy. Zatem w każdym przypadku, gdy mętnienie soczewki powoduje znaczne pogorszenie widzenia i komfortu życia pacjenta, powinno się zastosować leczenie operacyjne. Jest ono nie tylko skuteczne, ale cechuje się też nikłą liczbą powikłań, jeśli tylko zostało przeprowadzone starannie, przez dobrego operatora. Przestrzegałbym jednak przed zupełną beztroską. Trzeba pamiętać, że mimo wszystko jest to zabieg operacyjny i jako taki zawsze jest obarczony ryzykiem, choćby nawet niewielkim jak w tym przypadku.

Rozmawiała Magdalena Nowak

Recommended Posts

No comment yet, add your voice below!


Add a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *